Insektet kanƫ pushtuar pothuajse Ƨdo ekosistem nƫ planet, dhe po, kjo pƫrfshin edhe ujin. Nga pellgjet e qeta te pƫrrenjtƫ malorƫ , mijƫra specie jetojnƫ tƫrƫsisht ose pjesƫrisht tƫ lidhura me mjedise ujore, duke pƫrdorur strategji tƫ frymƫmarrjes, tƫ ushqyerit dhe riprodhimit aq tƫ larmishme sa edhe tƫ habitshme.
Nƫ kƫtƫ udhƫzues praktik, por tƫ detajuar, do tƫ zbuloni se Ƨfarƫ janƫ insektet ujore , si marrin frymƫ, ciklet e tyre jetƫsore, si t'i identifikoni ato nƫ fazat e tyre tƫ tƫ miturve dhe tƫ rriturve, cilat rende dhe familje janƫ tƫ spikatura, shembuj me emra shkencorƫ dhe rolin e tyre si bioindikatorƫ pƫr vlerƫsimin e cilƫsisƫ sƫ ujit. Nƫse keni dƫgjuar ndonjƫherƫ dikƫ tƫ flasƫ pƫr mizat e majit, mizat e drerit, nimfat ose insektet qƫ dalin nga uji dhe kjo ju tingƫllon si njƫ gjuhƫ e huaj, kƫtu do ta kuptoni qartƫ, me njƫ qasje tƫ dobishme pƫr natyralistƫt, edukatorƫt dhe peshkatarƫt me mizƫ.
Cilat janƫ insektet ujore?
Insektet ujore janƫ artropodƫ jovertebrorƫ qƫ e kalojnƫ tƫ gjithƫ ose njƫ pjesƫ tƫ konsiderueshme tƫ jetƫs sƫ tyre nƫ ujƫra tƫ ƫmbla (lumenj, liqene, pƫrrenj, pellgje, grykƫderdhje). Njƫ pjesƫ e konsiderueshme e diversitetit tƫ insekteve ka faza tƫ reja ujore (larva ose nimfa) dhe tƫ rritur ajrorƫ, ndƫrsa tƫ tjerƫt janƫ ujorƫ pƫr pothuajse tƫ gjithƫ ciklin e tyre jetƫsor.
ĆshtĆ« vlerĆ«suar se rreth 3% e insekteve janĆ« ujore, qĆ« pĆ«rkthehet nĆ« afĆ«rsisht 25.000-30.000 specie nĆ« tĆ« gjithĆ« botĆ«n, dhe disa burime e rrisin numrin e pĆ«rgjithshĆ«m tĆ« llojeve tĆ« pĆ«rshkruara nĆ« mbi 76.000 kur merren nĆ« konsideratĆ« nĆ«ngrupet dhe kategoritĆ«. Ky diversitet shpĆ«rndahet midis rendeve tĆ« shumĆ«fishta si Odonata, Ephemeroptera, Plecoptera, Trichoptera, Diptera, Coleoptera tĆ« ndryshme dhe Heteroptera, sĆ« bashku me grupe mĆ« pak tĆ« shpeshta por interesante si Megaloptera, disa Neuroptera, Lepidoptera piralide dhe disa Hymenoptera.
Nƫ peizazhin ujor, ato zƫnƫ mikrohabitate shumƫ tƫ ndryshme: nƫn gurƫ, nƫ pragje tƫ oksigjenuara, nƫ ujƫra tƫ prapambetura, pellgje , mes bimƫsisƫ sƫ zhytur ose duke rrƫshqitur nƫpƫr sipƫrfaqen e ujit. Shumƫ prej tyre janƫ rreptƫsisht ujorƫ nƫ rininƫ e tyre dhe ajrorƫ si tƫ rritur; tƫ tjerƫt janƫ gjysmƫ-ujorƫ, siƧ janƫ bredhƫsit e ujit (Gerridae) dhe tƫ afƫrmit e tyre, tƫ cilƫt pƫrfitojnƫ nga tensioni sipƫrfaqƫsor pƫr tƫ rrƫshqitur nƫpƫr sipƫrfaqe.
Nƫ pellgje dhe trupa tƫ vegjƫl uji, ƫshtƫ e zakonshme tƫ gjesh njƫ komunitet tƫ larmishƫm zogjsh tƫ ecur nƫ ujƫ, akrepash uji, larvash pilivesash dhe brumbujsh ujorƫ . Secila prej kƫtyre krijesave kontribuon nƫ funksione kyƧe nƫ zinxhirin ushqimor: nga grabitqarƫt qƫ kontrollojnƫ popullatat te zbƫrthyesit qƫ riciklojnƫ lƫndƫn organike.
Si marrin frymƫ insektet ujore?
Frymƫmarrja nƫ mjediset ujore ka nxitur pƫrshtatje tƫ jashtƫzakonshme . Disa larva shkƫmbejnƫ gazra me anƫ tƫ difuzionit pƫrmes mbulesƫs sƫ tyre, tƫ tjerat pƫrdorin gushƫ trakeale dhe tƫ tjerat pƫrdorin flluska ajri ose "gushƫza fizike" tƫ vƫrteta.
ā FlluskĆ« ajri dhe gushĆ« fizike : Disa Heteroptera dhe Coleoptera bllokojnĆ« ajrin midis qimeve hidrofobike ose nĆ«n elytra tĆ« tyre. NdĆ«rsa konsumojnĆ« oksigjen, presioni i tyre i pjesshĆ«m bie dhe O2 i tretur shpĆ«rndahet nga uji nĆ« flluskĆ«, duke ruajtur furnizimin pĆ«r minuta ose orĆ«. NĆ« disa raste, ky film i qĆ«ndrueshĆ«m quhet plastron , njĆ« shtresĆ« e mbĆ«shtetur nga mikrosetete qĆ« nuk ka nevojĆ« tĆ« ripĆ«rtĆ«rihet vazhdimisht.
ā Tuba frymĆ«marrjeje (sifonĆ«): specie tĆ« tjera dalin nĆ« sipĆ«rfaqe duke pĆ«rdorur njĆ« āsnorkelā pĆ«r tĆ« marrĆ« ajĆ«r atmosferik. Kjo u lejon atyre tĆ« banojnĆ« nĆ« ujĆ«ra tĆ« varfra me oksigjen, ku shumĆ« organizma tĆ« tjerĆ« nuk do tĆ« lulĆ«zonin.
ā Gushat trakeale (trakeobrankia): zgjatime tĆ« holla tĆ« sistemit trakeal qĆ« lehtĆ«sojnĆ« shkĆ«mbimin e gazrave me ujin. Ato janĆ« shumĆ« tĆ« zakonshme te nimfat e mizĆ«s sĆ« majit, mizat e gurit dhe pilivesat . Efektiviteti i tyre varet nga ripĆ«rtĆ«ritja e ujit, kĆ«shtu qĆ« shumĆ« specie prodhojnĆ« lĆ«vizje ventilimi, veƧanĆ«risht nĆ« ujĆ«ra tĆ« qeta.
ā FrymĆ«marrja tegumentare : nĆ«pĆ«rmjet rritjes sĆ« ujitjes hemolimfatike dhe zgjatjeve tĆ« trupit (gushave tĆ« gjakut), sipĆ«rfaqja e trupit vepron si njĆ« organ i frymĆ«marrjes. Tek disa Diptera, hemolimfa mund tĆ« pĆ«rmbajĆ« pigmente me njĆ« afinitet tĆ« lartĆ« pĆ«r oksigjenin , gjĆ« qĆ« lehtĆ«son jetĆ«n nĆ« mjedise anoksike.
ā ShfrytĆ«zimi i aerenkimĆ«s : larvat e disa brumbujve (p.sh., Donacia ) dhe mizave marrin oksigjen nga indet e ajrosura tĆ« bimĆ«ve ujore, duke futur struktura tĆ« frymĆ«marrjes nĆ« bimĆ«.
PƫrveƧ mekanizmit, lloji i sistemit trakeal ka rƫndƫsi: disa larva janƫ apneustike (pa spirakula funksionale) dhe varen tƫrƫsisht nga shkƫmbimi i gazrave tƫ tretur, ndƫrsa tƫ tjerat kanƫ spirakula funksionale pƫr tƫ thithur ajƫr kur ƫshtƫ e nevojshme. Ky diversitet u lejon atyre tƫ kolonizojnƫ mjedise qƫ variojnƫ nga lumenjtƫ malorƫ tƫ ftohtƫ dhe tƫ oksigjenuar deri te pellgjet e ngrohta ose me cilƫsi tƫ ulƫt, me kusht qƫ tƫ jetƫ nƫ dispozicion njƫ vend i pƫrshtatshƫm.
Ciklet jetƫsore dhe metamorfoza: nimfa, larva, pupa, subimago dhe imago
Tek insektet ujore qƫ janƫ tƫ rƫndƫsishme pƫr natyralistƫt dhe peshkatarƫt, ekzistojnƫ dy modele kryesore zhvillimi. Metamorfoza e paplotƫ (hemimetabolike) ka fazat e vezƫs, nimfƫs dhe tƫ rriturit; metamorfoza e plotƫ (holometabolike) shton fazƫn e pupalƫs midis larvƫs dhe tƫ rriturit.
ā Hemimetabolike: Rende tĆ« tilla si Ephemeroptera (mizat e majit), Plecoptera (mizat e gurit) dhe Odonata (pilivesat dhe damselflies) shfaqin nimfa ujore qĆ« ndĆ«rrojnĆ« disa herĆ« para se tĆ« arrijnĆ« fazĆ«n e tĆ« rriturve me krahĆ«. Mizat e majit janĆ« tĆ« veƧanta sepse kalojnĆ« nĆ«pĆ«r njĆ« subimago (faza e parĆ« me krahĆ«) para imagos pĆ«rfundimtare.
ā Holometabolike: Diptera, Trichoptera, Coleoptera, Megaloptera, Neuroptera, Lepidoptera dhe disa Hymenoptera ujore zhvillojnĆ« shpesh larva nĆ« formĆ« krimbi, pastaj shndĆ«rrohen nĆ« pupa (ndonjĆ«herĆ« nĆ« fshikĆ«za ose pupa) dhe nĆ« fund dalin si tĆ« rritur me krahĆ«.
Pƫr ata qƫ vƫzhgojnƫ nƫ ujƫ, ƫshtƫ e dobishme tƫ njohin fazat: nimfa (duke zhvilluar krahƫ tƫ dukshƫm si pllaka; kƫmbƫ tƫ formuara mirƫ), larva (pa sytha krahƫsh dhe shpesh me pamje si krimb), pupa (krahƫ tƫ zhvilluara, por gjymtyrƫ tƫ bashkangjitura nƫ trup ose brenda njƫ fshikƫze), emergjente (momenti i ngjitjes dhe transformimit pranƫ sipƫrfaqes) dhe e rritur (krahƫ funksionalƫ dhe aktivitet ajror).
Shumƫ specie e sinkronizojnƫ shfaqjen me kushtet mjedisore. Faktorƫ tƫ tillƫ si temperatura e ujit, fotoperiudha, reshjet dhe lartƫsia ndikojnƫ nƫ maturimin dhe kohƫn e riprodhimit. Nƫ zonat e larta malore, pƫr shembull, shfaqja mund tƫ vonohet krahasuar me zonat mƫ tƫ ngrohta dhe mƫ tƫ ulƫta, dhe disa specie shfaqin periudha tƫ zgjatura tƫ fluturimit veror kur kushtet e lejojnƫ.
Njƫ pjesƫ tjetƫr e enigmƫs ƫshtƫ diapauza , njƫ pauzƫ fiziologjike e programuar qƫ mund tƫ ndodhƫ nƫ fazat e vezƫs, larvƫs, pupƫs ose tƫ tƫ rriturve. Kjo strategji parashikon periudha tƫ pafavorshme (ftohtƫsi ekstreme, thatƫsirƫ, mungesƫ ushqimi) dhe ndihmon nƫ sigurimin e vazhdimƫsisƫ sƫ ciklit jetƫsor nƫ klima tƫ ndryshueshme.
Identifikimi praktik: tƫ rritur dhe tƫ papjekur
Me njƫ vƫshtrim tƫ kujdesshƫm, mund ta gjeni grupin kryesor. Tek tƫ rriturit, kƫrkoni krahƫ, bishta (cerci), antena dhe qƫndrim nƫ qetƫsi.
- Ephemera: 2ā3 bishta tĆ« gjatĆ«; krahĆ«t e mbajtur vertikalisht kur janĆ« ulur.
- kadize: krahƫ me qime me njƫ "Ƨati" mbi bark; antena tƫ gjata, ndonjƫherƫ aq tƫ gjata sa trupi.
- Odonatet: sy shumƫ tƫ mƫdhenj; bark i ngushtuar; te pilivesat krahƫt qƫndrojnƫ tƫ shtrirƫ anash, te pilivesat paralel me trupin.
- mizat e shtƫpisƫ: dy bishta, krahƫ tƫ palosur mbi bark.
- Diptera: njƫ palƫ e vetme krahƫsh tƫ dukshƫm dhe pa bishta nƫ bark.
Nƫ fazat e papjekura, sinjalet vizuale ndryshojnƫ. Vƫzhgoni bishtat, gushat dhe formƫn e kokƫs/barkut pƫr tƫ identifikuar nimfƫn ose larvƫn :
- Nimfa e mizĆ«s sĆ« majit: 2ā3 bishta; gushĆ« anĆ«sore nĆ« bark; kĆ«mbĆ« me njĆ« kthetĆ«r.
- Nimfa e mizƫs sƫ gurƫve: pa gushƫ tipike anƫsore tƫ barkut; ndonjƫherƫ filamente gushƫ nƫ gjoks; kƫmbƫ me dy kthetra.
- Nimfat odonate: sy tƫ mƫdhenj; trup i zgjatur ose i fortƫ-oval; buzƫ grabitqare e zgjatshme.
- Larvat Dipterane: trup si krimb; kokƫ e zvogƫluar ose e brendshme; pa kƫmbƫ tƫ vƫrteta tƫ zhvilluara.
- Larvat e mizƫs sƫ racƫs Caddis: pamje "vemjeje" me kƫmbƫ torakale; ato zakonisht ndƫrtojnƫ kuti prej rƫre, degƫsh ose mƫndafshi.
Urdhrat kryesorƫ dhe familjet e shquara
Pƫr tƫ organizuar mendƫrisht diversitetin, ndihmon tƫ kujtojmƫ se Ƨfarƫ metamorfoze i nƫnshtrohet secili rend :
- HemimetabolikeEphemeroptera (mizat e majit), Plecoptera (mizat e gurit), Odonata (pilivesat dhe kuajt e detit).
- HolometabolozDiptera (mizat dhe mushkonjat), Trichoptera (friganide), Coleoptera (brumbulla uji), Megaloptera (brumbulla sialine), Neuroptera (disa larva ujore), Lepidoptera (piralide ujore), Hymenoptera (Agriotypus, etj.).
ā Odonata (pilivesat dhe damaskfeta): tĆ« rritur grabitqarĆ« fluturues; nimfa ujore me njĆ« labium tĆ« fuqishĆ«m gjuetie. Anisoptera (pilivesat) me palĆ« krahĆ«sh tĆ« pabarabarta dhe tĆ« forta; Zigoptera (pilivesat) me krahĆ« tĆ« barabartĆ« dhe trupa mĆ« tĆ« hollĆ«.
ā Ephemeroptera : subimago e ndĆ«rmjetme para imagos; nimfa me forma tĆ« larmishme (tĆ« shtypura pĆ«r rryma tĆ« shpejta, notojnĆ« pĆ«r ujĆ«ra tĆ« ngadalta, gĆ«rmojnĆ« nĆ« thellĆ«si, ecin). ShumĆ« prej tyre gĆ«rvishtin perifitone ose filtrojnĆ« grimca , megjithĆ«se ka grabitqarĆ« tĆ« specializuar.
ā Plecoptera : nimfa tĆ« sheshta me dy cerkuse dhe pjesĆ« goje pĆ«rtypĆ«se; tregues tĆ« shkĆ«lqyer tĆ« ujit tĆ« ftohtĆ« dhe tĆ« oksigjenuar. TĆ« rriturit janĆ« fluturues tĆ« dobĆ«t dhe, varĆ«sisht nga familja, mund tĆ« ushqehen pak ose aspak.
ā Trichoptera : larva qĆ« ndĆ«rtojnĆ« kuti nga materiale mjedisore ose mĆ«ndafsh; bioindikatorĆ« tĆ« shkĆ«lqyer . Krijimi i pupacionit ndodh nĆ« njĆ« dhomĆ« ose brenda kutisĆ«. TĆ« rriturit kanĆ« krahĆ« me qime tĆ« palosur nĆ« formĆ« Ƨatie.
ā Diptera : diversitet ekstrem i larvave (saprofage, fitofage, grabitqare, parazitare); shumĆ« specie strikte ujore nĆ« fazat larvore dhe pupale. Strategji tĆ« ndryshme riprodhuese, nga vallĆ«zimi martesor deri te partenogjeneza.
ā Coleoptera (brumbulla ujore): familje tĆ« tilla si Dytiscidae (brumbulla zhytĆ«se) dhe Hydrophilidae (brumbulla uji) me tĆ« rritur ujorĆ« dhe larva; tĆ« tjerĆ« alternojnĆ« midis fazave. Ato pĆ«rdorin rezerva ajri, plastrone ose gushĆ« trakeale; regjimet trofike variojnĆ« nga grabitqarĆ«t te detritivorĆ«t dhe fitofagĆ«t.
ā Heteropterat ujore : Corixidae (varkĆ«tarĆ«) me kĆ«mbĆ« tĆ« pasme si tĆ« lopatĆ«s; Naucoridae tĆ« ujĆ«rave tĆ« oksigjenuara; Gerridae (ecĆ«sit e ujit) rrĆ«shqasin nĆ«pĆ«r sipĆ«rfaqe falĆ« qimeve qĆ« largojnĆ« ujin. Gjithashtu Nepidae (akrepĆ«t e ujit) me frymĆ«marrje me sifon.
ā Megaloptera : larva tĆ« mĆ«dha grabitqare, tĆ« ndjeshme ndaj ndotjes; tĆ« rritur jetĆ«shkurtĆ«r qĆ« joshin duke pĆ«rdorur dridhje ose sinjale kimike. Tregues tĆ« shkĆ«lqyer tĆ« ujit tĆ« pastĆ«r.
ā Neuroptera : disa larva janĆ« ujore ose gjysmĆ«-ujore; Sisyridae varen nga sfungjerĆ«t e ujĆ«rave tĆ« Ć«mbla , ndĆ«rsa Osmylidae gjuajnĆ« vezĆ« dipterane nĆ« substrate tĆ« lagĆ«shta.
ā Lepidoptera (piralidet ujore) : larva fitofagĆ«sh nĆ« makrofite, me mekanizma frymĆ«marrjeje qĆ« variojnĆ« nga frymĆ«marrja tegumentare deri te plastroni nĆ« gjini tĆ« caktuara.
ā Hymenoptera : gjinia Agriotypus dallohet si njĆ« parazitoid i pupave tĆ« mizĆ«s; femrat mund tĆ« zhyten pĆ«r tĆ« vendosur vezĆ«t pranĆ« strehuesit tĆ« tyre.
Shembuj tƫ specieve dhe familjeve (mostra pƫrfaqƫsuese)
Midis brumbujve ujorƫ , dallohet brumbulli relativisht i madh i ujit Hydrophilus piceus , si dhe dytiscidet si Dytiscus marginalis dhe Dytiscus latissimus . Familje tƫ tjera tƫ shquara pƫrfshijnƫ Gyrinidae (tƫ cilat notojnƫ duke u rrotulluar nƫ sipƫrfaqe), Haliplidae , Noteridae , Elmidae dhe Hygrobiidae.
Gjinia Heteroptera ƫshtƫ e bollshme me Gerridae si Gerris lacustris dhe Aquarius remigis , Corixidae (p.sh., Corixa punctata ) dhe Belostomatidae (game gjigante uji). Odonata pƫrfshijnƫ pilivesa tƫ tilla si Anax imperator , Libellula depressa dhe Orthetrum cancellatum , dhe miza tƫ tilla si Calopteryx virgo dhe Coenagrion mercuriale.
Si njƫ ilustrim i madhƫsive tƫ pƫrafƫrta referuese, kƫto specie ilustrojnƫ shumƫllojshmƫrinƫ (gjatƫsitƫ totale tƫ zakonshme): Acilius sulcatus (1,2-1,8 cm), Aeshna cyanea (9-11 cm), Perandori Anax (11-15 cm), Ujori kthehet (3,5-4,5 cm), Colymbetes fuscus (1,8-2,2 cm), Cordulegaster boltonii (14-16 cm), Corixa punctata (1,3-1,5 cm), Dytiscus marginalis (4-6 cm), Gerris lacustris (3,5-4,5 cm), Gyrinus natator (0,5-1,5 cm), Halobates sericeus (0,2-0,4 cm), Hydrometra stagnorum (1-2 cm), Hydrophilus piceus (5,5-6,5 cm), Ilyocoris cimicoides (1,2-1,6 cm), Lethocerus americanus (4,5-5,5 cm), Ranatra linearis (4,5-5,5 cm), Somatochlora metallica (5,5-6,5 cm), Velia caprai (0,6-0,9 cm)Ky mostƫr jep njƫ ide mbi gjerƫsinƫ morfologjike midis urdhrave dhe familjeve.
Sjellja dhe strategjitƫ riprodhuese
Periudha e fluturimit tƫ tƫ rriturve karakterizohet nga shpƫrndarja, Ƨiftƫzimi dhe riprodhimi . Fenologjia modulohet nga temperatura e ujit, fotoperiudha, era dhe reshjet, me variacione nƫ varƫsi tƫ gjerƫsisƫ gjeografike dhe lartƫsisƫ. Popullatat e maleve tƫ larta kanƫ tendencƫ tƫ vonojnƫ shfaqjen dhe, ndonjƫherƫ, tƫ zgjasin ciklin e tƫ rinjve.
PĆ«r tĆ« gjetur dhe njohur njĆ«ra-tjetrĆ«n, speciet pĆ«rdorin tufa ātĆ« zakonshme te mizat e majit, dipteranet dhe mizat e palmĆ«sā, mbrojtjen e territoreve tĆ« ƧiftĆ«zimit (e dukshme te pilivesat) dhe sinjale vibruese tĆ« transmetuara pĆ«rmes substratit (klasike te mizat e gurit), pĆ«rveƧ sinjaleve vizuale dhe feromoneve. KĆ«to sinjale zvogĆ«lojnĆ« ƧiftĆ«zimin e papajtueshĆ«m midis specieve dhe lehtĆ«sojnĆ« ƧiftĆ«zimin e suksesshĆ«m.
Konkurrenca intraseksuale ka Ƨuar nƫ sjellje pƫr ruajtjen e partnerit; pƫr shembull, te pilivesat dhe damselflies, mashkulli mbetet nƫ bashkƫpunim me femrƫn derisa tƫ lƫshojƫ vezƫ (mbrojtje nga kontakti) ose e shoqƫron atƫ nga afƫr (pa kontakt). Nƫ disa grupe, janƫ pƫrshkruar struktura pƫr heqjen e spermƫs sƫ mƫparshme ose bllokimin e Ƨiftƫzimit tƫ ri, tƫ gjitha si pjesƫ e njƫ race evolucionare pƫr tƫ siguruar atƫsinƫ.
Tek Megaloptera, transferimi i spermatoforƫve ƫshtƫ i dokumentuar ; femra mund t'i konsumojƫ kƫto pas Ƨiftƫzimit, duke i siguruar kƫshtu vetes burime. Vendosja e vezƫve mund tƫ ndodhƫ nƫ sipƫrfaqen e ujit, nƫ substratet qƫ dalin nga uji, ose edhe nƫ njƫ lartƫsi tƫ caktuar nƫ bimƫsinƫ bregore , duke i lejuar larvat tƫ bien mƫ pas nƫ ujƫ.
Nƫ lumenj, zhvendosja poshtƫ rrjedhƫs sƫ poshtme e formave tƫ reja kompensohet nga fluturimet kthyese nƫ rrjedhƫn e sipƫrme tƫ femrave tƫ rritura para se tƫ lƫshojnƫ vezƫt, duke i ruajtur popullatat nƫ seksione tƫ favorshme tƫ shtratit tƫ lumit.
Funksionet ekologjike dhe vlera pƫr cilƫsinƫ e ujit
Insektet ujore, sƫ bashku me grupe tƫ tjera, formojnƫ bƫrthamƫn e makroinvertebrorƫve bentikƫ dhe ndƫrtojnƫ rrjeta komplekse ushqimore: grabitqarƫ (p.sh., damselflies, pilivesa), kruajtƫs dhe ushqyes filtrues (mizat e majit, mizat e drerit), detritivorƫ dhe pastrues (miza dhe brumbuj tƫ ndryshƫm). Prania e njƫkohshme e specialistƫve aktualƫ, gjeneralistƫve tƫ ujƫrave tƫ pasme dhe gjysmƫ-ujorƫve sipƫrfaqƫsorƫ siguron pƫrpunimin e energjisƫ dhe lƫndƫve ushqyese nƫ pothuajse Ƨdo trup me ujƫra tƫ ƫmbla.
Si bioindikatorƫ, makroinvertebrorƫt lejojnƫ vlerƫsimin e ndjeshƫm dhe me kosto tƫ ulƫt tƫ cilƫsisƫ biologjike . Indekse tƫ tilla si BMWP (nƫ nivel familjeje dhe duke pƫrdorur tƫ dhƫna cilƫsore tƫ pranisƫ/mungesƫs) caktojnƫ pikƫ bazuar nƫ tolerancƫn ndaj ndotjes organike: familjet shumƫ tƫ ndjeshme si Perlidae ose Oligoneuridae marrin pikƫ tƫ larta, ndƫrsa grupet tolerante si Tubificidae marrin pikƫ tƫ ulƫta. Njƫ komunitet "i shƫndetshƫm" njihet nga kombinimi i vazhdueshƫm i taksoneve tƫ ndjeshme dhe mesatarisht tƫ ndjeshme tƫ pƫrshtatshme pƫr habitatin.
Kjo qasje zbulon ndryshimet qƫ janƫ tƫ vƫshtira pƫr t'u kapur me njƫ matje tƫ vetme fiziko-kimike, pasi biota integron stresin mjedisor me kalimin e kohƫs. Pƫr mƫ tepƫr, identifikimi ƫshtƫ zakonisht i realizueshƫm me njƫ xham zmadhues dhe udhƫzues bazƫ, duke e bƫrƫ atƫ ideal pƫr monitorim nƫ lumenj, pƫrrenj dhe ligatina.
Njƫ shƫnim pƫr peshkatarƫt me mizƫ
ĆelĆ«si i imitimit qĆ«ndron nĆ« pĆ«rcaktimin e saktĆ« tĆ« rendit dhe fazĆ«s . NĆ«se shihni krahĆ« tĆ« hapur lart dhe dy ose tre bishta, ato ndoshta janĆ« miza tĆ« majit; nĆ«se insekti del me kutinĆ« e tij, mendoni pĆ«r mizat e pulĆ«s; nĆ«se vĆ«reni njĆ« mizĆ« qĆ« sapo ka ƧarĆ« sipĆ«rfaqen, mund tĆ« jetĆ« pika ideale e Ƨeljes . Identifikimi nĆ«se ajo qĆ« Ć«shtĆ« e bollshme Ć«shtĆ« njĆ« nimfĆ«, larvĆ«, pupĆ«, mizĆ« qĆ« del, subimago ose imago thjeshton zgjedhjen e modelit tĆ« mizĆ«s dhe, bashkĆ« me tĆ«, shanset e suksesit.
Nƫ ujƫrat e ftohta malore, nimfat e mizƫs sƫ majit dhe mizƫs sƫ gurit kanƫ tendencƫ tƫ lulƫzojnƫ nƫ fund, ndƫrsa nƫ muzg njƫ valle subimagosh i tradhton mizat e majit. Kur janƫ tƫ pranishme mizat e majit, femrat mund tƫ lƫshojnƫ vezƫt e tyre ndƫrsa kthehen nƫ ujƫ , dhe rikrijimi i atij momenti me njƫ model nƫ zhvillim ƫshtƫ shpesh shenja pƫrfundimtare.
Nƫ fund tƫ kƫtij udhƫtimi, do tƫ keni parƫ se insektet ujore nuk janƫ thjesht "insekte uji", por njƫ mozaik pƫrshtatjesh tƫ frymƫmarrjes , ciklesh jetƫsore interesante, sjelljesh tƫ Ƨiftƫzimit dhe strategjish tƫ vendosjes sƫ vezƫve, me rƫndƫsi tƫ madhe ekologjike dhe tƫ aplikuar: nga tregimi i shƫndetit tƫ lumenjve dhe liqeneve deri te vendimet frymƫzuese nƫ peshkimin me mizƫ. Tƫ kuptuarit e urdhrave, familjeve dhe fazave tƫ jetƫs na lejon tƫ shohim ujin me sy tƫ rinj dhe tƫ vlerƫsojmƫ diversitetin qƫ mbƫshtet ekosistemet tona tƫ ujƫrave tƫ ƫmbla.